Khi Bộ Luật hình sự năm 1999, sửa đổi bổ sung  năm 2009 có hiệu lực thi hành, thì hành vi sử dụng trái phép chất ma túy không bị coi là tội phạm và không bị xử lý hình sự. Đây là một trong những nguyên nhân, khiến tình trạng sử dụng trái phép chất ma túy ngày càng phức tạp, đặc biệt là việc sử dụng ma túy  tổng hợp.

Loạn thần, ngáo đá, nhiều đối tượng đã không kiểm soát được hành vi, gây ra các vụ trọng án, thậm chí sát hại nhiều người thân trong gia đìnhkhiến dư luận xã hội hoang mang.

Nguy hiểm, nhức nhối như vậy, nhưng hành vi sử dụng trái phép chất ma túy theo quy định hiện hành chỉ bị xử phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 500.000 – 1.000.000 đồng là chưa đủ sức răn đe.

Thống kê của Bộ Công an cho thấy, chỉ trong vòng 10 năm (từ 2009 đến 2019), số người nghiện trong cả nước tăng 60%. Từ khoảng gần 150.000 người lên tới hơn 235.000 người. Đáng cảnh báo đó là các chất ma túy, nhất là ma túy tổng hợp ngày càng đa dạng, liên tục xuất hiện các chất mới, trẻ hóa đối tượng sử dụng. Tuy nhiên, quy định về công tác cai nghiện trong Luật Phòng, chống ma túy năm 2000 (sửa đổi, bổ sung năm 2008) còn một số bất cập.

Công tác lập hồ sơ đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc gặp nhiều khó khăn. Người nghiện ở ngoài xã hội nhiều, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tình hình an ninh trật tự, an toàn xã hội. Từ nghiện ma túy, nhiều đối tượng gây án, gây án rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng đã xảy ra.

Những con số cho chúng ta thấy, mặc dù Luật phòng chống ma túy năm 2000 (sửa đổi, bổ sung năm 2008) đã tạo hành lang pháp lý cho công tác phòng chống ma túy. Nhưng chưa thể đáp ứng yêu cầu của thực tiễn, khi mà Luật chưa có quy định về quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy cũng như quy định về công tác cai nghiện còn một số bất cập. Vậy Luật Phòng chống ma túy năm 2021, chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2022, sẽ có những điểm mới như thế nào? Nhằm ngăn ngừa và hạn chế người nghiện ma túy, quản lý tốt người nghiện, người sử dụng trái phép chất ma túy, góp phần ngăn chặn, đấu tranh từng bước loại trừ tệ nạn ma túy, tội phạm ma túy ra khỏi đời sống xã hội.

Trên quan điểm xây dựng luật người nghiện ma túy không phải là người bệnh. Luật Phòng chống ma túy năm 2021 bao gồm gồm 8 chương, 55 Điều. Theo đó việc quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy thực hiện ngay từ lần đầu phát hiện thời hạn quản lý là 1 năm. Bộ Công an xác định, làm tốt công tác này sẽ góp phần ngăn chặn, hạn chế đầu vào người nghiện cũng như các loại tội phạm.

Trước thực trạng người nghiện ngày càng trẻ hóa, Luật cũng đã có quy định đưa trẻ từ 12 tuổi đến 18 tuổi vào cai nghiện bắt buộc. Kịp thời ngăn chặn các hành vi vi phạm nhưng cũng đảm bảo tính nhân văn với nhiều quy định cụ thể, phù hợp với lứa tuổi.

Cùng với nhiều điểm mới mang tính đột phá chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2022, Luật Phòng chống ma túy năm 2021 sẽ là công cụ pháp lý quan trọng để nâng cao hiệu quả công tác Phòng, chống ma túy.

Tính ưu việt, tính đồng bộ và thực tiễn của Luật Phòng chống ma túy năm 2021 đã được làm rõ. Câu chuyện quan trọng tiếp theo là việc đưa Luật vào cuộc sống sẽ được thực thi như thế nào. Các Bộ, ngành, địa phương đều đã có sự chuẩn bị từ sớm, và đặc biệt là từ cơ sở, tới tận cấp xã, phường. Bộ Công an xác định: Khối lượng công việc của lực lượng công an cấp cơ sở sẽ  nặng nề hơn rất nhiều trong công tác lập hồ sơ, quản lý người sử dụng ma túy, người nghiện, chưa kể việc quản lý cả những đối tượng ngáo đá để ngăn chặn trọng án. Nhưng bằng nỗ lực, quyết tâm chính trị lớn, vai trò đầu mối, nòng cốt của lực lượng công an sẽ được phát huy./.