Cận cảnh cách làm muối độc đáo của người cổ xưa

Những dấu tích về một trảng muối của người Sa Huỳnh xưa vẫn còn hiện hữu ở làng Gò Cỏ, phường Sa Huỳnh. Sau thời gian dài phát hiện và nghiên cứu, Tiến sĩ Đoàn Ngọc Khôi nhìn nhận, kỹ thuật làm muối trên đá của người Sa Huỳnh cách đây hơn 2.000 năm rất độc đáo và đặc biệt.

Khi người Sa Huỳnh di cư từ vùng núi cao và trung du xuống các vùng ven biển, họ đã tiếp xúc với những vệt muối trên đá và đã nghĩ ra cách tận dụng những bãi đá dọc biển để làm muối trên đá. Để muối không còn là những vệt muối mà phải tạo thành hạt muối, người Sa Huỳnh xưa đã làm các hồ chứa nước trên bãi đá để giang chứa nước mặn sau đó lấy nước từ hồ đưa lên các ô muối kết tinh thành muối.

Tiến sĩ Đoàn Ngọc Khôi, chuyên gia khảo cổ cho biết, cát vệt muối ở trên nền đá và họ đã tiếp xúc những vệt muối đó đầu tiên và sau này khi người ta nghĩ ra một kỹ thuật mới hơn để kết tinh nước biển thành hạt muối ở trên đá thì tôi cho rằng đó là vấn đề phải có kỹ thuật. Bởi chúng ta thấy rằng để muối được kết tinh trên đá phải có kỹ thuật chứ không có kỹ thuật thì nó chỉ trở thành vệt muối.

Cách làm muối trên đá đặc biệt này được cộng đồng cư dân làng Gò Cỏ ngày nay tiếp tục nối truyền. Những hạt muối được làm ra trên đá đang có giá trị gấp nhiều lần so với phương pháp làm muối khác hiện có.

Bà Bùi Thị Vân, phường Sa Huỳnh, tỉnh Quảng Ngãi cho biết, mùa đông nước biển nó đẩy vô đây hết thì cả một cái vùng này nó thành một vùng nước. Bắt đầu tháng 2 âm lịch nước bắt đầu rút lần ra thì chúng tôi mới múc cái nước đó đổ lên trên đá này, lấy đất sét trộn với cát rồi đắp thành bờ ô muối để chắn giữ nước để làm muối. Hồi trước làm sao thì bây giờ mình cũng làm vậy.

Tiến sĩ Đoàn Ngọc Khôi, chuyên gia khảo cổ cho biết, cư dân cổ Sa Huỳnh tức là giai đoạn tiền Sa Huỳnh họ đã làm muối. Như vậy là kỹ thuật làm muối đó nó tiến triển mãi đến gia đoạn Sa Huỳnh, phát triển trong giai đoạn đồ sắt rồi đến gia đoạn Champa rồi đến giai đoạn Đại Việt vẫn kế tục truyền thống làm muối đó và chúng ta thấy đó là một di sản vốn quý. Và hiện nay làm muối trên đá đó cư dân hiện tại vẫn khai thác theo như kỹ thuật cổ của tổ tiên người Sa Huỳnh xưa đã làm.

Qua nghiên cứu về trảng muối cổ này, các chuyên gia khảo cổ cho rằng, kỹ thuật làm muối thời kỳ tiền Sa Huỳnh xưa nếu đem so sánh với các địa điểm làm muối khác thì người Sa Huỳnh xưa làm muối sớm nhất và kỹ thuật làm muối trên đá độc đáo này cũng là sớm nhất tại Việt Nam./.