Nguyên nhân chính khiến sầu riêng đội giá như thế là vì nhu cầu thu mua tăng đột biến, thương lái tranh mua tranh bán, ai ra giá cao hơn và chốt sớm hơn thì nông dân sẽ bán. Tức là hiện tại, nông dân chủ động chọn thương lái là kênh mua bán chính thay vì chọn mối liên kết bền vững.

Dù là thành viên của hợp tác xã có liên kết từ đầu với doanh nghiệp uy tín trong sản xuất và thu mua sầu riêng, nhưng vào vụ thu hoạch rộ, ông Thuận đã chọn hướng bán cho thương lái.

Theo nông dân trồng sầu riêng, thương lái thường đến tận vườn trước thời điểm thu hoạch 2- 3 tháng và chốt giá sớm; trong khi đó những doanh nghiệp có sự liên kết ngay từ đầu với nông dân, hợp tác xã thì lại đến rất muộn – trước thời điểm thu hoạch nửa tháng mới thẩm định chất lượng quả và chốt giá. Do vậy nông dân cảm thấy không yên tâm và thường đổ xô đi bán cho thương lái…

Hợp tác xã là cầu nối liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp trong việc thu mua sản phẩm. Nhưng, không ít hợp tác xã đang rơi vào tình trạng bị chính thành viên của mình quay lưng.

Hợp tác xã Vạn Xuân, huyện Cư Kuin, tỉnh Đắk Lắk có gần 400 thành viên trồng sầu riêng, nhưng chỉ còn 50% vẫn đang giữ mối liên kết bền vững.

Với doanh nghiệp, khi ký kết hợp đồng với nước xuất khẩu phải tuân thủ nhiều yếu tố, trong đó sản lượng phải đủ lớn và chất lượng phải đảm bảo. Do vậy, khâu thu mua theo quy trình với nông dân sẽ mất thời gian hơn.

Điều này không đáp ứng nhu cầu muốn mua nhanh bán nhanh của nông dân. Nhưng nếu chọn thương lái là kênh mua bán chính, rủi ro là khó tránh khỏi, bởi biến động thị trường - nông dân không thể lường hết được.

Trong giai đoạn sầu riêng tăng giá đột biến như hiện nay, thương lái càng tranh giành nhau mua, ảnh hưởng đến mối liên kết của nông dân – hợp tác xã – doanh nghiệp. Và nếu mất sự liên kết ấy, nghĩa là mất sự ổn định và bền vững.