Đây không phải là lần đầu tiên, các tuyến cao tốc được đầu tư bằng ngân sách nhà nước, hay còn gọi là đầu tư công, được một Bộ đề xuất phương án thu phí. Vậy ý kiến của người dân và các chuyên gia ra sao?

Với bất cứ 1 người dân nào thì việc tăng thêm 1 loại phí cho hoạt động đi lại của họ cũng đồng nghĩa tăng chi phí đi lại hay nói đơn giản hơn là mất thêm tiền. Đặc biệt là đối với những người sử dụng ô tô … khi mà để vận hành 1 chiếc xe ô tô ở Việt Nam đã phải gánh quá nhiều loại thuế và phí. Vậy nên hiển nhiên, đó là điều chả ai mong muốn cả.

Anh Bùi Tiến Anh, Cầu Giấy, Hà Nội cho rằng: Mình thấy thu phí đấy nó hơi bất cập bởi hàng năm thì đã phải nộp phí đường bộ rồi mà giờ phải nộp thêm cái phí đấy thì mình thấy là phí trồng phí thì thấy không phù hợp cho lắm.

Hãy cùng nhìn nhận trên bài toán thu và chi. Ngân sách nhà nước được lấy từ tiền thuế do người dân đóng góp, nghĩa là các tuyến cao tốc do đầu tư công cũng có một phần đóng góp của người dân và từ phí bảo trì đường bộ mà các chủ phương tiện đóng trong những lần đăng kiểm?

Vậy, người dân bỏ tiền làm đường thì vì sao khi người dân đi đường lại phải mất thêm tiền? Và nếu thu thêm phí nghĩa là người dân phải đóng 2 lần tiền (?).

Đây là câu hỏi mà người dân đặt ra nhiều nhất, trong mỗi lần đề xuất thu phí cao tốc đầu tư công được đưa ra. Nhưng đến nay vẫn chưa có câu trả lời thuyết phục.

TS Nguyễn Minh Phong, Chuyên gia Kinh tế chia sẻ: Thu phí cao tốc đầu tư công là 1 hình thức tương đối mới ở nước ta. Tốt nhất là nên có đoạn thí điểm và so sánh với đầu tư tư nhân ở 1 đoạn tương tự. Từ đó, chúng ta có thể đảm bảo được tính khoa học và thực tiễn, cũng như thuyết phục được và có căn cứ để rút kinh nghiệm cho những lần khác.

Tuy nhiên thì cũng có nhiều luồng ý kiến khác lại cho rằng, đây là giải pháp hợp lí để tái đầu tư các công trình hạ tầng giao thông lớn của đất nước từ nguồn hỗ trợ của người dân, khi mà nguồn vốn từ ngân sách nhà nước cho các công trình giao thông hiện vẫn còn eo hẹp. Và luồng ý kiến này khá phù hợp với lý do mà bộ GTVT đưa ra đó là các quốc gia khác trên thế giới cũng làm vậy. Theo ý kiến của Bộ GTVT thì việc thu phí các tuyến cao tốc đầu tư công, đó là tạo sự đột phá trong phát triển hạ tầng, là yếu tố cần thiết để thực hiện mục tiêu 5.000 km đường bộ cao tốc vào năm 2030.

Tuy nhiên, mức thu phí là bao nhiêu thì cần cân nhắc kỹ lường, và như theo đề xuất của Bộ GTVT là khoảng 1,5 nghìn/km thì cần được tính toán lại. Đặc biệt nhất là phải có tuyến song hành để người dân có quyền lựa chọn giữa thu phí và miễn phí.

TS Phan Lê Bình, Chuyên gia giao thông thì cho rằng: Luôn luôn phải có cái lựa chọn khác cho người dân, nếu không muốn nộp phí thì hoàn toàn lựa chọn được các tuyến quốc lộ thông thường, dài hơn, tốn thời gian hơn. Và lưu thông bị hạn chế tốc độ và có các luồng giao thông khác như xe máy, người đi bộ, chợ dân sinh. Nếu muốn tránh tất cả phiền toái và rủi ro về ATGT thì có thể chọn cao tốc và mất phí. Khi cân nhắc về mức phí thì xem xét trên các tuyến BOT mà đang vận hành, đó là dữ liệu có thể tham khảo và khi ấn định mức phí thì rất cần cân nhắc về khả năng chi trả của người dân.

Các chuyên gia cũng cho rằng, thực tế, khi di chuyển trên các tuyến cao tốc, người dân, doanh nghiệp đều được thụ hưởng dịch vụ chất lượng, tiết kiệm chi phí nhiên liệu, thời gian, tăng hiệu quả kinh tế hơn so với các tuyến quốc lộ thông thường. Do đó, cần có quan điểm rõ ràng như thế để người dân, doanh nghiệp có sự lựa chọn.

Và theo đề xuất của Bộ GTVT, thì việc thí điểm thu phí sẽ được thực hiện trên 9 tuyến cao tốc phía Nam do Nhà nước đầu tư, hoàn thành và đưa vào khai thác trước năm 2025. Đó là các tuyến cao tốc: TP Hồ Chí Minh – Trung Lương; Cao Bồ - Mai Sơn, Mai Sơn - QL45, QL45 - Nghi Sơn, Nghi Sơn - Diễn Châu, Cam Lộ - La Sơn, Vĩnh Hảo - Phan Thiết, Phan Thiết - Dầu Giây và cầu Mỹ Thuận 2.