Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, trên địa bàn cả nước đã quy hoạch 1.309 vị trí, quy mô 9.737 ha đất làm nhà ở xã hội. Trong giai đoạn 2021-2024, trên địa bàn cả nước có 655 dự án nhà ở xã hội đã được triển khai, với quy mô 593.428 căn. Trong đó, 103 dự án hoàn thành với quy mô 66.755 căn; 137 dự án đã khởi công xây dựng với quy mô 114.618 căn. Trải qua 4 năm triển khai đề án xây dựng 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội, nhiều địa phương ghi nhận mức hoàn thành giai đoạn 2021-2024 khá thấp, nhiều tỉnh thành chưa có căn hộ hoàn thành.

Ông Nguyễn Hoàng Nam, thành viên Tổ Công tác nghiên cứu thị trường, Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam cho biết, tất cả những quy trình, thủ tục để làm ra một dự án nhà ở thương mại thì làm nhà ở xã hội cũng phải tuân thủ toàn bộ các quy trình đó. Bao gồm từ đấu thầu, đấu chủ đầu tư cho đến là thực hiện các quy hoạch rồi ngay cả vấn đề liên quan đến định giá đất thì chúng ta cũng vẫn phải định giá, sau đó được miễn. Thế thì đó là những cái vướng mắc liên quan đến công tác, thủ tục dẫn đến một dự án nhà xã hội trung bình từ lúc chọn đất cho đến lúc có thể có giấy phép xây dựng để có thể khởi công được, dự án sẽ mất từ 2 cho đến 3 năm, đấy là trung bình còn có những nơi còn lâu hơn nữa. Ngoài ra thì các vấn đề liên quan đến vốn để các chủ đầu tư phát triển nhà ở xã hội tiếp cận được với vốn của các ngân hàng cũng là một quá trình hết sức khó khăn. Mà chúng ta cũng biết là lợi nhuận để mà phát triển dự án nhà xã hội thì rất là nhỏ, bị khống chế là ở mức độ 10 % thôi. Thế cho nên các doanh nghiệp cũng sẽ không thiết tha với cả cái mô hình mà phát triển nhà ở xã hội.

Để tháo gỡ vướng mắc, Chính phủ đã trình dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thí điểm về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển nhà ở xã hội với hàng loạt cơ chế thí điểm mạnh mẽ: Như thành lập Quỹ Nhà ở Quốc gia – là quỹ tài chính ngoài ngân sách, hình thành từ nhiều nguồn hợp pháp trong và ngoài nước, Giao chủ đầu tư không qua đấu thầu – rút ngắn thời gian chờ đợi thủ tục, giảm chi phí đầu tư, Miễn giấy phép xây dựng với dự án áp dụng thiết kế mẫu do cơ quan nhà nước công bố hay chỉ định thầu rút gọn với dự án sử dụng vốn đầu tư công hoặc vốn của doanh nghiệp nhà nước. Những cơ chế này đạt được sự đồng tình cao của các chuyên gia.

Ông Nguyễn Hoàng Nam cho biết, chắc chắn nếu nghị quyết đưa vào cuộc sống các doanh nghiệp sẽ quan tâm đến nhà ở xã hội sẽ nhiều hơn, bởi vì họ được thông thoáng hơn, quá trình thực hiện sẽ nhanh hơn khi đã có dự án nhà ở xã hội rồi, hoặc là khi quy hoạch sử dụng đất của các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đến với doanh nghiệp nó sẽ nhanh hơn. Cái quá trình này sẽ được rút ngắn đi thay vì 2 - 3 năm như trước thì có thể sẽ rút xuống chỉ còn năm thôi. Hoặc là kỳ vọng của Thủ tướng là trong vòng vài tháng thôi là chúng ta có thể là có được giấy phép xây dựng của dự án nhà xã hội rồi.

Ông Nguyễn Văn Đính, Phó chủ tịch Hiệp Hội Bất động sản Việt Nam cho biết, câu chuyện cởi mở của thể chế lần này thì chúng tôi cho rằng đó cũng chính là tháo gỡ. Rồi cắt giảm các quy trình, trong đó có việc là quy trình, các bước sau thì phải tôn trọng những kết quả của các bước trước mà không bắt gặp lại. Giống như nhà ở thương mại và có thể hợp nhiều bước mà có thể gộp lại được thì là đề xuất gộp, có những bước không cần thiết có thể cắt. Ví dụ như là dự án tiền khả thi rồi phải lập rồi phải trình duyệt. Trong khi vẫn triển khai một dự án đầu tư để duyệt thì rõ ràng câu chuyện là chúng ta đang tìm cách cắt giảm thì chúng tôi hoàn toàn rất nhất trí cái việc đó.

Trong bối cảnh hiện tại, việc phát triển nhà ở xã hội đang là yêu cầu bắt buộc nhằm đảm bảo an sinh cho hàng triệu người. Do đó chính sách đặc thù là cần thiết – nhưng điều quan trọng là việc tổ chức thực hiện phải quyết liệt, minh bạch và đặt lợi ích của người lao động lên hàng đầu. Hơn 1 triệu căn nhà ở xã hội không chỉ là con số, mà là khát vọng của hàng triệu người dân đang mong chờ một mái nhà an cư đúng nghĩa.