Một mã QR có thể chứa đựng một đường link, một văn bản hay một thông tin tài khoản ngân hàng. Lợi dụng khả năng có thể chứa đựng nhiều loại dạng và hình thức thông tin khác nhau, các đối tượng đã xây dựng nhiều kịch bản và thủ đoạn khác nhau để có thể tiếp cận, lừa đảo và chiếm đoạt tài sản của người dân thông qua các mã QR.

Một mã QR được gửi kèm trong thông báo trúng thưởng nhằm đưa các nạn nhân vào một kế hoạch lừa đảo đã được định sẵn, người dân sẽ không thể biết được tính xác thực của mã QR này cho đến khi quét nó. Theo đại diện Trung tâm Giám sát an toàn không gian mạng quốc gia, với một mã QR như thế này, các đối tượng có thể thiết kế nhiều cái bẫy khác nhau để dụ dỗ các nạn nhân.

 Ông Nguyễn Phú Lương, Phó Giám đốc Trung tâm Giám sát an toàn không gian mạng quốc gia cho biết: Thường thường các mã QR này sẽ dẫn dụ người dân đến một nhóm group trên các mạng xã hội và có thể từ đó tác động thêm tâm lý nạn nhân khiến nạn nhân có thể thao tác làm theo đối tượng lừa đảo. Trường hợp thứ hai là chứa các đường link giả mạo không chính thống mời gọi nạn nhân thao tác theo những hướng dẫn mà các đối tượng đã thiết lập sẵn. Trường hợp thứ ba nữa là các mã này có thể chứa những ứng dụng hoặc link độc hại do các đối tượng tạo ra, khi người dân quét hoặc click vào những đường link đó thì có thể tải những ứng dụng không chính thống trên thiết bị cá nhân từ đó có thể bị nhiễm mã độc hoặc thu thập các thông tin.

Việc tạo lập một mã QR hết sức đơn giản và trên đây chỉ là một trong rất nhiều phương thức mà các đối tượng lợi dụng mã QR để có thể tiếp cận nạn nhân. Trước đây đã có rất nhiều trường hợp người dùng sau khi quét mã QR trên các website hoặc email đã bị điều hướng sang một trang lừa đảo, bị lấy cắp thông tin tài khoản hoặc dẫn dụ để tải mã độc về thiết bị.

Ông Nguyễn Phú Lương cho biết thêm: Trước đây các đối tượng lừa đảo sử dụng nhiều các đường link website nhưng sau khi cơ quan chức năng cảnh báo nhiều thì các đường link website cũng dễ được nhận diện và phát hiện hơn bằng mắt thường. Tuy nhiên, qua QR code thì việc nhận diện bằng mắt thường xem đó có phải một mã QR chính thống hay không thì rất khó, bởi giao diện chúng ta nhìn thấy nó chỉ là một đoạn mã và khi đưa lên điện thoại quét mới có thể nhìn được rõ sau đoạn mã đó là gì. Thì đó là cách đối tượng dùng để che giấu và tạo độ tin cậy hơn khi là sử dụng đường link lừa đảo trực tiếp.

Thời gian qua, khi thanh toán bằng quét mã QR đang phát triển mạnh mẽ với gần 183 triệu lượt giao dịch trong năm 2023. Nhiều đối tượng đã thực hiện hành vi dán đè mã QR tại các điểm mua bán hàng công cộng, siêu thị, cửa hàng, nhà hàng để chiếm đoạt tài sản. Thậm chí, nhiều đối tượng còn tinh vi hơn, tạo ra những tài khoản với tên gần giống như tên chủ tài khoản chính thống. Do đó, người dân cần hết sức tỉnh táo khi thực hiện các giao dịch.

Ông Vũ Ngọc Sơn, Giám đốc Công nghệ, Công ty Cổ phần Công nghệ An ninh mạng Quốc gia Việt Nam cho biết: Nếu chỉ bằng mắt thường, chúng ta sẽ không thể biết được đó là QR code có chứa mã độc hay là QR code dẫn đến STK lừa đảo. Vì vậy việc kiểm tra thông tin sau khi quét hoàn toàn phụ thuộc vào con người. Chúng ta cần phải nâng cao kỹ năng sử dụng của mình, sau khi quét các mã QR cần phải kiểm tra kỹ lại thông tin trước khi thực hiện các thao tác tiếp theo.

Trên thực tế, bản chất mã QR không phải mã độc tấn công trực tiếp mà chỉ là trung gian để truyền tải nội dung. Do đó, việc người dùng có bị tấn công hay không phụ thuộc vào cách xử lý nội dung sau khi quét mã QR Code. Người dùng cần chú ý luôn kiểm tra kỹ các thông tin sau khi quét mã và đặc biệt cảnh giác với các mã QR được dán hoặc chia sẻ ở những nơi công cộng.

Cùng với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ và với sự tiện lợi thì chúng ta có thể gặp được các mã QR như thế này ở bất cứ đâu. Tuy nhiên khi truy cập các mã QR này hãy luôn thận trọng và cảnh giác!