Đằng sau những hành vi lệch chuẩn ấy là dấu hiệu của sự xuống cấp trong nhận thức, là khoảng trống trong quản lý, giáo dục và cả những tác động tiêu cực từ mạng xã hội, từ chính môi trường sống quanh các em.

Trong tháng 10 vừa qua, tại Hà Nội và Thanh Hóa đã xảy ra 2 vụ trọng án. Đối tượng và nạn nhân đều vẫn trong độ tuổi còn ngồi trên ghế nhà trường. Hậu quả nặng nề trong 2 vụ án này đó là 2 nam sinh tử vong và 2 nam sinh là đối tượng gây án đã vướng vòng lao lý. Còn tại Hà Nội, một nhóm học sinh vừa bị Công an phường Phú Thượng, TP Hà Nội bắt giữ về hành vi trộm cắp tài sản. Chỉ trong một đêm, nhóm đối tượng này đã gây ra 4 vụ trộm cắp xe máy tại nhiều địa bàn trên TP Hà Nội.

Theo các chuyên gia, nguyên nhân dẫn đến tình trạng thanh thiếu niên vi phạm pháp luật hiện nay đến từ nhiều phía. Từ sự buông lỏng quản lý của gia đình, sự thiếu gắn kết, giáo dục kỹ năng sống cho con trẻ; đến tác động tiêu cực của môi trường mạng, nơi bạo lực, trò chơi kích động, lối sống lệch chuẩn tràn lan.

Trường hợp một em học sinh mới 13 tuổi nhưng đã tham gia vào nhóm đi bụi đêm và trộm cắp xe máy. Do hoàn cảnh gia đình, em ở với bà nội hàng đêm em ra khỏi nhà bà cũng không hay biết. Chính sự buông lỏng quản lý, thiếu tình cảm sự quan tâm của gia đình đã khiến em sa ngã. 

Rõ ràng, phòng ngừa tội phạm trong thanh thiếu niên không thể chỉ dựa vào chế tài pháp luật mà cần sự chung tay của gia đình, nhà trường và cộng đồng. Ngoài ra, trong khi tình hình vi phạm pháp luật ở trẻ vị thành niên ngày càng tinh vi, có tổ chức, mức độ nguy hiểm cho xã hội ngày càng cao thì công tác xử lý lại gặp không ít khó khăn.

Nhiều trường hợp dù hành vi nguy hiểm, gây hậu quả nghiêm trọng, nhưng lại rất khó áp dụng chế tài hình sự do những khoảng trống, bất cập trong quy định pháp luật hiện hành. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nhìn nhận lại toàn diện: từ công tác phòng ngừa, giáo dục đến việc hoàn thiện chính sách, pháp luật để vừa đảm bảo tính răn đe, vừa giúp các em có cơ hội sửa sai, làm lại cuộc đời.

Tình trạng thanh thiếu niên sau khi vi phạm pháp luật hoặc gây ra các vụ án mạng, tai nạn mặc dù đã được xử lý, nhưng hệ lụy để lại là những tổn thất nặng nề về tinh thần, tâm lý cho cả gia đình, xã hội và cả bản thân các em cho tương lai lâu dài. Chính vì vậy, việc nhận diện và ngăn chặn tình trạng này luôn cần được các cơ quan chức năng đặt ra như một vấn đề cấp bách cùng với những giải pháp quyết liệt hơn nữa.