15 năm sau thảm họa hạt nhân Fukushima – Hành trình hồi sinh một thị trấn

Bà Tomoko Kobayashi bắt đầu đo mức phóng xạ từ trước khi mở cửa trở lại Futabaya Ryokan, nhà trọ gia đình của bà, vào năm 2016. Hiện nay, Kobayashi cùng nhiều tình nguyện viên khác thu thập và chia sẻ dữ liệu phóng xạ như một phần của nỗ lực tái thiết thị trấn từng nổi tiếng với ngành dệt may.

Trong lúc chuẩn bị bữa sáng cho khách, bà Kobayashi nhớ lại ngày đã thay đổi cuộc đời mình.

Chiều ngày 11 tháng 3 năm 2011, khi trận động đất mạnh 9 độ richter xảy ra ngoài khơi đông bắc Nhật Bản, bà Kobayashi đang ở nhà trọ Futabaya. Dù rung lắc dữ dội kéo dài, tòa nhà vẫn đứng vững. Nhưng khoảng một giờ sau đó, một cơn sóng thần tràn vào nhà bếp “như một con sông”.

Một con sóng lớn hơn nhiều đã tấn công nhà máy điện hạt nhân Fukushima Daiichi, phá hủy hệ thống làm mát và gây ra hiện tượng nóng chảy ở ba lò phản ứng. Các vụ nổ hydro sau đó đã phát tán các hạt phóng xạ ra môi trường, khiến hàng trăm nghìn người phải sơ tán. Đến nay, một số khu vực vẫn chưa thể sinh sống.

Gia đình bà Kobayashi ban đầu chạy đến một nhà thi đấu ở thị trấn Haramachi gần đó, nhưng nơi này đã chật kín người. Cuối cùng họ phải sơ tán đến Nagoya và sống ở đó suốt một năm. Năm 2012, hai vợ chồng quay lại Fukushima. Họ sống trong khu nhà tạm gần Odaka và bắt đầu tự đo mức phóng xạ trong khu vực.

Gần như mỗi ngày, bà Kobayashi đều đến phòng thí nghiệm đo phóng xạ, đi qua những vùng đất vắng lặng và ngang qua ngôi trường mẫu giáo nơi bà từng học. Ngày nay, nơi đó đã trở thành một bảo tàng, vì số trẻ em trong vùng quá ít sau thảm họa. Trong hơn một thập kỷ qua, chỉ khoảng một phần ba trong số 13 nghìn cư dân trước đây của Odaka quay trở lại sinh sống.

Hai lần mỗi năm, Kobayashi cùng các cộng sự dành khoảng hai tuần đo mức phóng xạ tại hàng trăm địa điểm để lập bản đồ màu thể hiện mức độ an toàn. Họ cũng xây dựng một phòng thí nghiệm để kiểm tra thực phẩm địa phương, nhằm xác định loại nào có thể ăn và phục vụ cho du khách.

Theo chính quyền Fukushima, hàng nghìn mẫu nông sản được kiểm tra mỗi năm và các sản phẩm bày bán trong cửa hàng đều được coi là an toàn. Tuy vậy, việc thu hoạch một số loại trái cây, nấm và cá sông ở các khu vực từng bị phong tỏa vẫn còn bị hạn chế. Các chuyên gia cho biết mức phóng xạ đã giảm đáng kể trong 15 năm qua, nhưng vẫn cần tiếp tục theo dõi cẩn trọng.

Đối với bà Kobayashi và những người đồng hành, việc đo đạc và công bố dữ liệu phóng xạ không chỉ là công việc – mà còn là cách để khôi phục niềm tin và từng bước đưa cuộc sống trở lại với Fukushima.