Bài toán cảnh báo sớm từ thảm họa lũ quét ở Nepal

Khởi nguồn từ sự cố đứt gãy khối đá móng và sập sông băng khổng lồ ước tính 500 triệu tấn trên núi Langtang Lirung, trận sạt lở đã nhanh chóng phát triển thành dòng lũ bùn đá mật độ cao. Lao xuống thung lũng từ độ cao hàng nghìn mét, đợt sóng lũ tràn qua khiến mực nước sông dâng vọt từ 7 đến 9 mét chỉ trong vòng 30 phút, càn quét các khu dân cư và vùi lấp hoàn toàn hạ tầng giao thông, thủy điện dọc khu vực biên giới Nepal - Trung Quốc.

Thảm họa lần này phơi bày sự bất lực của hệ thống cảnh báo sớm hiện hành. Mạng lưới giám sát của Nepal vốn dựa vào các trạm đo mực nước sông truyền thống, mô hình vốn chỉ phù hợp với lũ do mưa theo mùa. Khi đợt lũ bùn đá tràn về với tốc độ hàng chục mét mỗi giây, các trạm đo đã bị san phẳng trước khi kịp phát tín hiệu.

Trên mạng xã hội, Thủ tướng Nepal Balendra Shah khẳng định đây không phải là sự kiện thời tiết thông thường, mà là hệ quả trực tiếp của biến đổi khí hậu, đồng thời kêu gọi cộng đồng quốc tế khẩn cấp hành động.

Giới khoa học nhận định, bài toán cảnh báo sớm tại các dãy núi cao đòi hỏi sự thay đổi toàn diện: Cần bổ sung cảm biến địa chấn, còi báo động tự động và công nghệ truyền dữ liệu vệ tinh không phụ thuộc vào hạ tầng mặt đất. Cùng với hợp tác xuyên biên giới, việc thắt chặt quy hoạch dân cư ven sông và hạ tầng năng lượng chính là chìa khóa để bảo vệ tính mạng con người trước những thảm họa khí hậu ngày càng khó lường./.