Hòa bình mong manh trên lằn ranh mâu thuẫn sắc tộc ở Syria

Căng thẳng tại Syria leo thang nhanh chóng từ cuối tuần qua, khởi đầu bằng các vụ bắt cóc và tấn công qua lại giữa các bộ tộc Bedouin và cộng đồng người Druze ở tỉnh Sweida. Trong khi người Druze được cho là có mối quan hệ gần gũi với Israel, các bộ lạc Bedouin lại giữ lập trường trung thành với chính quyền lâm thời tại Damascus do Tổng thống Ahmed al-Sharaa lãnh đạo. Ngày 15/7, lực lượng của chính phủ Syria được triển khai đến Sweida nhằm tái lập trật tự, nhưng Israel cáo buộc chính quyền Syria đứng về phía Bedouin chống lại người Druze. Đến ngày 16/7, Israel tiến hành không kích vào trụ sở Bộ Quốc phòng Syria và nhiều mục tiêu khác tại Damascus. Theo Tổ chức Giám sát Nhân quyền Syria (SOHR), tính đến trưa ngày 19/7, đã có khoảng 940 người thiệt mạng vì bất ổn tại Sweida. Riêng tại Damascus, ít nhất 3 người chết và 34 người bị thương do các cuộc tập kích của Israel.

Tình trạng bạo lực hiện tại là thách thức lớn nhất đối với nỗ lực củng cố quyền lực của chính quyền mới sau khi chính quyền cũ của Tổng thống Bashar al-Assad sụp đổ hồi tháng 12/2024. Chính phủ Syria chỉ trích mạnh mẽ cuộc không kích từ Israel, đồng thời kêu gọi cộng đồng quốc tế gây sức ép với Tel Aviv. Tổng thống lâm thời Ahmed al-Sharaa tuyên bố rằng việc bảo vệ cộng đồng Druze và các quyền của họ là một trong những ưu tiên hàng đầu, khẳng định Syria không chấp nhận sự chia rẽ sắc tộc hay tôn giáo.

Tổng thống al-Sharaa nhấn mạnh rằng Israel đang cố tình kích động bất ổn, biến Syria thành chiến trường hỗn loạn nhằm phá hoại nền tảng đoàn kết của quốc gia. Ông kêu gọi người Druze giữ vững niềm tin vào chính quyền, đồng thời khẳng định sự đa dạng sắc tộc và tôn giáo là phần không thể tách rời trong cấu trúc của Syria, và sẽ không có bất kỳ thế lực nào được phép làm xói mòn điều đó.

Trong khi đó, giới phân tích cho rằng các cuộc tấn công của Israel không chỉ nhằm bảo vệ cộng đồng Druze mà còn để buộc các lực lượng Syria rút khỏi khu vực biên giới với Israel, đặc biệt là vùng Cao nguyên Golan đang do Israel kiểm soát. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu công khai tuyên bố miền Nam Syria cần được phi quân sự hóa hoàn toàn, từ vùng Golan đến dãy núi Druze, và khẳng định việc bảo vệ người Druze là một nguyên tắc cốt lõi của Tel Aviv.

Trước làn sóng bạo lực leo thang và hành động quân sự của Israel, cộng đồng quốc tế đồng loạt lên tiếng kêu gọi kiềm chế và hướng đến một lệnh ngừng bắn lâu dài. Đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ và đặc phái viên về Syria – ông Tom Barrack – thông báo rằng Syria và Israel đã đạt được một thỏa thuận ngừng bắn với sự ủng hộ của Mỹ, Thổ Nhĩ Kỳ, Jordan và các quốc gia lân cận.

Trên nền tảng mạng xã hội X, ông Barrack cho biết Thủ tướng Netanyahu và Tổng thống al-Sharaa đã đồng thuận với thỏa thuận ngừng bắn, dưới sự trung gian của Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio. Trước đó, ông Rubio nhận định tình hình tại Tây Nam Syria là rất nghiêm trọng do những mâu thuẫn lịch sử giữa các cộng đồng và khẳng định Mỹ đang tiến gần đến một lộ trình giảm leo thang.

Dù thỏa thuận ngừng bắn được coi là bước đi tích cực nhằm làm dịu tình hình, nhiều chuyên gia cảnh báo rằng xung đột vẫn tiềm ẩn nguy cơ bùng phát trở lại nếu không có giám sát quốc tế chặt chẽ. Nhà phân tích Majed Mkheiber cảnh báo, nếu ngừng bắn đổ vỡ, Syria sẽ bị kéo vào một cuộc chiến không cân sức với Israel, đồng thời kích thích các cộng đồng thiểu số khác nổi dậy, làm suy yếu tính toàn vẹn quốc gia.

Các tổ chức quốc tế như LHQ, EU, cùng các nước Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ, Iraq, Liban, Ai Cập, Ả Rập Xê Út... đều lên tiếng ủng hộ sự thống nhất và chủ quyền của Syria, đồng thời phản đối mọi hình thức can thiệp từ bên ngoài. Trợ lý Tổng Thư ký LHQ Khaled Khiari lên án mọi hành vi bạo lực chống lại dân thường, đặc biệt là các cuộc không kích của Israel tại Sweida, Daraa và Damascus, cho rằng điều này làm suy yếu nỗ lực xây dựng một Syria mới hòa bình và ổn định.

Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm cũng lên tiếng nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh khu vực Trung Đông đang bất ổn, mọi hành động gây leo thang đều phải bị loại bỏ, đồng thời kêu gọi tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Syria.

Tuy nhiên, theo cập nhật mới nhất, bất chấp lệnh ngừng bắn vừa được công bố, giao tranh đã bùng phát trở lại tại khu vực phía Tây tỉnh Sweida vào ngày hôm qua. Các cuộc đấu súng dữ dội nhanh chóng xóa nhòa hy vọng về một sự yên ổn ngắn ngủi. Sweida giờ đây trở thành ví dụ rõ ràng nhất cho sự mong manh của quá trình hậu chiến tại Syria – một quốc gia đang thiếu vắng thể chế trung ương mạnh mẽ, bị phân mảnh bởi xung đột sắc tộc - tôn giáo, và chịu tác động nặng nề từ sự can thiệp của các thế lực bên ngoài. Nếu không có giải pháp chính trị toàn diện và cơ chế giám sát ngừng bắn nghiêm túc, cuộc khủng hoảng tại Sweida có thể chỉ là màn khởi đầu cho một chu kỳ nội chiến mới, đe dọa xóa bỏ mọi hy vọng về hòa bình và tái thiết quốc gia.