Bên trong những căn hầm đông lạnh chống bom ở vùng nông thôn nước Anh là một kho báu thầm lặng chứa hơn 40.000 loài hạt giống thực vật hoang dã đến từ khắp nơi trên thế giới, với đủ hình dạng, màu sắc và kích cỡ khác nhau. Ngân hàng hạt giống lớn nhất thế giới, tọa lạc ở vùng nông thôn phía nam London, đang chạy đua với thời gian để bảo tồn những loài thực vật đang đứng bên bờ tuyệt chủng.

Ông David Hickmott, Quản lý hạt giống tại RBG Kew, cho biết đôi khi nơi đây được gọi là “hầm hạt giống ngày tận thế”, nhưng thực tế, đó là một trung tâm nghiên cứu năng động, nơi các nhà khoa học không chỉ bảo quản mà còn nghiên cứu sâu về đặc tính của hạt giống. Họ thậm chí gửi hạt lên Mặt trăng để tìm hiểu cách chúng phản ứng trong điều kiện áp suất khác nhau. Ông nói: “Đây là một nơi rất thú vị, với rất nhiều nghiên cứu diễn ra.”

Hành trình của những hạt giống bắt đầu từ rừng nhiệt đới Madagascar, vùng cực Bắc Thụy Điển cho đến những hòn đảo Địa Trung Hải. Các chuyên gia thu thập và lựa chọn mẫu, rồi gửi một phần về Anh. Tại đây, hạt giống được đưa vào phòng làm khô trong ba tháng, ở nhiệt độ 15°C và độ ẩm cực thấp để kéo dài tuổi thọ — giúp chúng có thể sống hàng trăm năm. Theo bà Elinor Breman, Trưởng nhóm nghiên cứu cấp cao về bảo tồn hạt giống tại Kew, “Làm khô là bước đầu giúp kéo dài tuổi thọ của chúng.”

Sau đó, mỗi mẫu được làm sạch thủ công hoặc bằng máy chuyên dụng nhằm loại bỏ mảnh lá, đất cát và cả phân côn trùng. Ông Hickmott chia sẻ rằng công đoạn này đòi hỏi rất nhiều kỹ năng và sự tỉ mỉ. Khi đã sẵn sàng, hạt giống phải vượt qua “bài kiểm tra cuối cùng” — khả năng nảy mầm. Trong những chiếc đĩa thí nghiệm, chỉ cần một rễ mầm nhú ra cũng đủ chứng minh sức sống của chúng. Bà Rachael Davies, chuyên gia nghiên cứu nảy mầm hạt giống tại RBG Kew, nói rằng “Thử nghiệm nảy mầm là bước cuối cùng nhưng cũng quan trọng nhất mà hạt giống phải trải qua.”

Những hạt giống đạt tiêu chuẩn sẽ được “ngủ đông” trong các hầm lạnh, nơi tuổi thọ của chúng có thể kéo dài hàng trăm, thậm chí hàng nghìn năm. Tuy nhiên, ngân hàng hạt giống không chỉ dừng lại ở việc bảo tồn. Mục tiêu lớn hơn là đưa sự sống trở lại với thiên nhiên, phục hồi những hệ sinh thái đang bị tổn thương. Bà Elinor Breman cho biết trong 25 năm tới, trọng tâm của họ sẽ chuyển sang việc sử dụng các bộ sưu tập hạt giống này để khôi phục hệ sinh thái tự nhiên, trồng lại cây xanh, tăng khả năng phục hồi sinh thái và góp phần giảm thiểu mất đa dạng sinh học cũng như ứng phó với biến đổi khí hậu.

Hiện nay, gần một nửa số loài thực vật có hoa trên thế giới đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng. Các nhà khoa học tin rằng việc bảo tồn hạt giống chính là một dạng “bảo hiểm sự sống” cho tương lai của đa dạng sinh học toàn cầu. Một ngày nào đó, kho “thư viện đông lạnh” này có thể trở thành chiếc chìa khóa giúp con người phục hồi lại những hệ sinh thái đã mất trên Trái Đất.