Hiện nay, để đối phó với những tác động của tình trạng nóng lên toàn cầu, chính phủ Nhật Bản đang thúc đẩy việc áp dụng các giống lúa chịu nhiệt tốt hơn nhằm tăng năng suất thu hoạch. Bên cạnh đó, một số biện pháp phân chia lao động hợp lý cũng góp phần giải quyết tình trạng thiếu nhân lực trồng lúa.

Tại ngôi làng xa xôi Kamimomi, phía Tây Okayama, Nhật Bản, một nhóm nhỏ những người nông dân trồng lúa đang bắt đầu vụ thu hoạch của họ vào những ngày nắng oi ả của tháng 9, sớm hơn 2 tuần so với vụ mùa thông thường.

Được mệnh danh là 'Vùng đất của ánh nắng mặt trời', Okayama nổi tiếng với khí hậu ôn hòa và là nơi có những thửa ruộng bậc thang cổ xưa, thu hút khách du lịch vì cảnh quan ngoạn mục. Tuy nhiên, những người nông dân tại đây cho biết biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng đến vụ thu hoạch lúa, loại lương thực chính lâu đời của Nhật Bản.

Ông MITSUMASA SUGIMOTO – Nông dân chia sẻ: “Trời nóng quá. Mặc dù chúng tôi trồng lúa vào cùng thời điểm trong năm, nhưng lúa phát triển quá nhanh.”

Ông Joji Terasaka – Nông dân chia sẻ: “Năm ngoái, nhiệt độ cao bất thường đã làm lúa bị khô hết. Thân lúa trở nên nhỏ và mỏng. Năm nay tôi lo sợ rằng thời tiết nóng cũng khiến lúa bị kém năng suất như vậy.”

Theo Cơ quan Khí tượng Nhật Bản, nhiệt độ trung bình hàng năm của Nhật Bản đã tăng 1,24°C mỗi thế kỷ kể từ năm 1898. Năm ngoái, Nhật Bản ghi nhận một vụ thu hoạch lúa kém trên toàn quốc do thời tiết nắng nóng bất thường.

Bộ Nông nghiệp Nhật Bản cho biết, vụ thu hoạch giảm một phần là nguyên nhân gây ra tình trạng thiếu gạo trên diện rộng vào mùa hè năm nay, khiến các kệ hàng trong siêu thị trống rỗng, trong khi một số nhà bán lẻ vẫn áp dụng giới hạn mua một bao gạo cho mỗi khách hàng.

Ông YUJI MATSUTOMI – Nhà nghiên cứu, Viện Nghiên cứu Môi trường Quốc gia cho biết: “Về mùa màng, nếu nhiệt độ tăng thêm 1 độ C, bạn sẽ thấy lượng ngũ cốc chất lượng thấp tăng mạnh. Khoảng một độ tăng tương đương với khoảng 10 phần trăm lượng cây trồng chất lượng thấp tăng. Có lẽ mọi người nghĩ rằng nhiệt độ trung bình tăng thêm một độ C thì không đáng kể. Nhưng đó là một thay đổi khá lớn đối với cây trồng và mùa màng."

15s Các nhà nghiên cứu cho biết, nhiệt độ tăng không chỉ ảnh hưởng đến chu kỳ sinh trưởng và năng suất lúa mà còn ảnh hưởng đến chất lượng hạt gạo. Khi nhiệt độ tăng trên 27 độ C, lượng tinh bột tích tụ bên trong hạt gạo giảm đi, khiến giá trị của cây trồng cũng giảm theo.

Ông YUJI MATSUTOMI – Nhà nghiên cứu, Viện Nghiên cứu Môi trường Quốc gia cho biết: “Khi bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ, bề ngoài của hạt gạo không đẹp và vị của chúng cũng không ngon. Hạt gạo trở nên giòn và dễ bị vỡ ra trong quá trình xay xát ở công đoạn cuối, làm giảm số lượng gạo được tạo ra.”

Để chống lại tác động của biến đổi khí hậu, một giải pháp mà chính phủ Nhật Bản đang theo đuổi là thúc đẩy việc áp dụng các giống lúa chịu nhiệt. 'Sai no Kizuna' là một trong những giống lúa như vậy, được phát triển bởi một trung tâm nghiên cứu ở tỉnh Saitama, gần Tokyo.

Giống lúa 'Sai no Kizuna' được phát triển vào năm 2012 với mục đích chịu nhiệt tốt hơn trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến nhiệt độ tại Nhật Bản ngày một tăng cao. Giống lúa này cũng được cho là có khả năng chống chịu tốt hơn với gió bão cũng như một số loại sâu bệnh.

Ông NAOTO OHOKA – Giám đốc Trung tâm nghiên cứu công nghệ nông nghiệp Saitama cho biết: “Năm ngoái và năm nay, mặc dù thời tiết cực kỳ nóng nhưng ngay cả trong điều kiện như vậy, giống lúa này vẫn duy trì được một mức độ nhất định. Đây là một trong những đặc điểm sản phẩm của chúng tôi. Một đặc điểm khác nữa là nó rất ngon.”

Trung tâm Saitama đã trồng hơn một nghìn giống lúa thông qua phương pháp thụ phấn chéo. Họ đánh giá và lựa chọn những giống lúa có năng suất cao nhất để phát triển các giống mới.

Nhu cầu của các nhà nghiên cứu phát triển các giống lúa có khả năng chống chịu nhiệt ngày càng tăng khi nhiệt độ dự kiến ​​sẽ còn tăng cao hơn nữa trong tương lai. Ông Masutomi cho biết các biến thể chịu được nhiệt độ cao hơn tới 3 độ C sẽ được giới thiệu trên khắp Nhật Bản vào những năm 2040. Nhưng đó là một quá trình dài. Có thể mất tới 10 năm để phát triển một biến thể mới và ngay cả khi đã được chấp thuận đưa ra thị trường, vẫn còn nhiều thách thức trong việc thuyết phục nông dân chuyển sang giống lúa mới.

Bên cạnh đó, tình trạng già hóa dân số tại Nhật Bản cũng là một thách thức đối với việc trồng lúa và sản xuất gạo của nước này, từ đó ảnh hưởng đến an ninh lương thực.

Để đối phó với tình trạng già hóa dân số tại Nhật Bản, một số dự án cộng đồng đang được triển khai bằng việc phân chia lao động giữa các thành viên trong cộng đồng nông dân ở Kamimomi, giúp giảm bớt một số áp lực. Mặc dù vậy, với việc chuẩn bị cho vụ thu hoạch trùng với những tháng nóng nhất trong năm, những người nông dân lớn tuổi ở Kamimomi vẫn đang cảm thấy rất áp lực.