Những trang trại nổi Chinampas, ra đời từ thời Aztec cách đây hàng nghìn năm và được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới, đang đối mặt với nguy cơ bị xóa sổ do quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng tại Mexico. Tại các khu vực Xochimilco và San Gregorio Atlapulco, nơi còn sót lại những chinampas, hiếm khi thấy phụ nữ làm nông, nhưng năm 2021, Cassandra Garduño đã trở về San Gregorio để nối tiếp công việc của ông mình, một nông dân trồng hoa trên các trang trại nổi.

Cassandra chia sẻ rằng kỷ niệm đầu tiên cô có với chinampas là cảnh ông mình trồng hoa, và đối với cô, nơi đây như “thiên đường”. Trước khi trở về, Cassandra từng học đại học và làm việc tại Ecuador trong các dự án bảo tồn cá đuối và cá mập. Khi quay lại, cô choáng váng trước cảnh suy thoái đất đai, kênh mương bị tắc nghẽn và mực nước ngày càng cạn. Cô nhận ra mình là một phần của không gian này và có trách nhiệm bảo vệ nó.

Sau một năm tiết kiệm, Cassandra mua lại một chinampas, dọn sạch rác thải từ ghế sofa cũ, tivi đến vỏ chai bia, khai thông các kênh bị tắc và bắt đầu trồng trọt. Những kiến thức thuở nhỏ bên ông đã giúp cô rất nhiều. Ngày nay, trang trại của cô rực rỡ sắc màu với bông cải xanh nhạt, cúc vạn thọ vàng óng, và cô cùng bạn đồng hành Jasmín Ordóñez cải tạo luống trồng để tránh ngập khi mùa mưa đến.

Jasmín Ordóñez cho biết họ lấy bùn đổ lên luống và gieo hạt trực tiếp, coi đây là một phần di sản nông nghiệp của thế giới. Cassandra giải thích bùn sử dụng chứa chất hữu cơ, khoáng chất và tro núi lửa tích tụ từ hàng nghìn năm tồn tại của lưu vực. Từ thời Aztec, nông dân đã tạo nên những trang trại nổi này bằng cách xúc bùn từ đáy kênh, đắp trong hàng rào cành cây và cỏ, trồng cây để rễ giữ chặt kết cấu. FAO từng công nhận chinampas là một trong những hệ thống nông nghiệp hiệu quả nhất thế giới.

Từ năm 2016, Cassandra hợp tác với Đại học Tự chủ Quốc gia Mexico (UNAM) trong dự án phục hồi sinh thái, hỗ trợ nông dân quay lại phương pháp canh tác truyền thống, hạn chế hóa chất. Nhờ chứng nhận của đại học, sản phẩm của họ được bán với giá cao hơn. Hiện đã có 16 nông dân đạt nhãn “Nông dân Chinampera”, trong đó có 4 phụ nữ. Cassandra cho biết hơn tám năm qua cô đã đóng góp cho dự án phục hồi sinh thái và các sáng kiến phù hợp với địa phương để tạo giá trị xã hội, vì nơi này bị thiệt hại nhiều nhất.

Dù diện tích các nông trại nổi ở một số vùng chỉ còn 3% so với ban đầu, với Cassandra, đây vẫn là “thiên đường tuổi thơ”. Cô tin rằng phụ nữ đóng vai trò then chốt trong việc giữ gìn chinampas và hy vọng trong những năm tới, sẽ có thêm nhiều phụ nữ tham gia vun trồng và bảo vệ những trang trại cổ xưa này.