Sari Tangail: Giữ hồn nghề thủ công trước nguy cơ mai một

Tangail, một huyện miền trung Bangladesh cách thủ đô Dhaka khoảng 96 km, nằm nép mình bên bờ sông Dhaleshwari. Đây là mảnh đất của những gia đình thợ dệt truyền thống, nơi nước sông và bầu khí hậu đặc trưng đã biến những sợi lụa, sợi bông bình thường thành những chiếc saree rực rỡ, bóng mượt và bền lâu.

Ông NIL KAMAL BASAK, Tổng thư ký Hiệp hội Phát triển Thợ dệt địa phương cho biết: “Nước ở đây rất trong mà chất lượng sợi cũng như màu nhuộm phụ thuộc vào loại nước được sử dụng. Nhờ vậy, saree làm từ sợi xử lý tại đây có độ sáng và bóng vượt trội, một lợi thế nhờ vị trí địa lý độc đáo của chúng tôi.”

Trong những xưởng dệt nhỏ, tiếng rì rầm của khung cửi hòa nhịp với đôi tay điệu nghệ của người thợ, tạo nên một giai điệu riêng cho cả khu phố. Lụa và bông được nhuộm thành những gam màu rực rỡ, rồi phơi khô, dệt theo mật độ tinh xảo trước khi trải qua bước xử lý với tinh bột gạo. Nhờ vậy, từng tấm sari luôn cứng cáp và óng ánh, bền đẹp bất chấp thời gian và những lần giặt sau này.

Ông NIL KAMAL BASAK, Tổng thư ký Hiệp hội Phát triển Thợ dệt địa phương cho biết: “Chúng tôi làm saree hoàn toàn thủ công. Từ tinh chế sợi đến dệt hoa văn, mọi công đoạn đều được thực hiện bằng tay, cho phép chúng tôi sáng tạo linh hoạt mà máy móc không thể. Nhờ đó, chúng tôi có thể tạo ra màu sắc phong phú, chẳng hạn sử dụng bảy màu khác nhau trong một chiếc lá hay cánh hoa.”

Sari Tangail không chỉ là trang phục. Chúng là biểu tượng văn hóa, là dấu ấn trong các lễ hội, trong những đám cưới lung linh, và là câu chuyện sống động về truyền thống và niềm tự hào của người thợ dệt.

Anh SHAWON AKAND, Nhà nghiên cứu cho biết: "Ngay nay, những gì chúng ta hiểu về saree Tangail thực chất là câu chuyện về sự kết hợp giữa truyền thống và công nghệ – một minh chứng sống động cho khả năng thích nghi và hòa nhập. Các thợ dệt Tangail không chỉ là những nghệ nhân lành nghề mà còn vận dụng nhiều kỹ thuật từng được dùng trong việc dệt Muslin, nhằm tạo ra độ mịn và chất lượng vượt trội. Nhờ đó, họ đã xây dựng được bản sắc riêng và danh tiếng lâu đời. Trong khi nhiều truyền thống dệt khác dần biến mất, Tangail vẫn tồn tại, và bởi saree được mặc rộng rãi không chỉ ở Bengal mà còn khắp tiểu lục địa Ấn Độ, nhu cầu đối với saree Tangail vẫn luôn bền vững."

Thế nhưng, nghề thủ công này đang đứng trước những thử thách nghiệt ngã: chỉ còn khoảng 300 thợ dệt thủ công, nhiều người buộc phải chuyển sang máy dệt để mưu sinh. Chi phí nguyên liệu tăng cao, thuế nặng nề, cộng thêm sự cạnh tranh của vải máy rẻ khiến lợi nhuận gần như không còn.

Chị GOBINDA BASAK, Thợ dệt chia sẻ: “Để làm một mảnh vải, có nhiều chi phí: nhân công, xử lý sợi, nhuộm và các khoản khác. Thực tế, chúng tôi gần như không có lợi nhuận. Ví dụ, một mảnh vải bán lẻ 10.000–10.500 Taka (81–86 USD) nhưng chúng tôi chỉ nhận 8.000–8.500 Taka (65–69 USD). Dù không đủ bù chi phí, nhưng chúng tôi vẫn phải tiếp tục công việc.”

Dẫu gặp bao khó khăn, những gia đình thợ dệt vẫn kiên trì giữ gìn nghề truyền thống như giữ một phần hồn của mình. Gobinda luôn hy vọng con cái sẽ tiếp bước, thêu dệt từng mảnh vải cùng tình yêu với nghề, trong khi chị dâu của cô lại mong thế hệ trẻ tìm kiếm những con đường ổn định hơn.

Chị KONICA BASAK, Chị dâu của Gabinda Basak chia sẻ: "Chúng tôi hy vọng các con chăm chỉ học tập, xây dựng sự nghiệp ổn định và phát triển bản thân, để không phải vật lộn với cuộc sống như chúng tôi đã trải qua."

Niềm hy vọng cuối cùng có thể đến từ sự công nhận của UNESCO, dự kiến công bố vào cuối tháng này — một tia sáng nhỏ nhưng đủ để thắp lên ước mơ, để những bàn tay thợ dệt tiếp tục tạo ra những tấm vải không chỉ đẹp về hình dáng, mà còn đầy ắp câu chuyện và ký ức của bao thế hệ.