Sáng sớm mỗi ngày, anh Ezekiel Mabhiza lại lặng lẽ kéo chiếc xe đẩy cũ kỹ đi khắp các bãi rác ở Harare – thủ đô của Zimbabwe. Không găng tay, không đồ bảo hộ, chỉ với một chiếc que sắt và đôi tay trần, anh kiên nhẫn sàng lọc từng đống bỉm bẩn, thiết bị hỏng hóc để tìm ra những mảnh kim loại có thể bán được.

“Tôi từng làm bảo vệ, nhưng siêu lạm phát khiến đồng lương gần như vô giá trị. Thu nhập chính thức chỉ còn khoảng 30 USD thay vì 120 USD. Thu gom phế liệu giúp tôi có tiền mặt ngay sau mỗi ngày làm việc,” – anh Ezekiel Mabhiza chia sẻ.

Đến trưa, chiếc xe đẩy của anh đã đầy ắp những chiếc lò xo cũ, lon thiếc, phụ tùng xe hơi – tổng cộng 66kg kim loại, mang về cho anh khoảng 8 USD. Sau khi trừ chi phí thuê xe, số tiền còn lại đủ để nuôi sống 5 đứa con và chi trả một phần tiền thuê nhà, hóa đơn điện nước.

Tại Harare, có hàng ngàn người như anh Mabhiza – âm thầm mưu sinh giữa rác thải, gom nhặt từng mảnh phế liệu. Mỗi ngày, thành phố thải ra tới 1.000 tấn rác, phần lớn không được thu gom đúng cách. Người dân đổ rác bừa bãi hoặc đốt chúng ngay bên đường, gây ô nhiễm nghiêm trọng.

“Đây là công việc cực nhọc và bẩn thỉu, nhưng không ai nhận ra sự cần thiết của nó. Mỗi mảnh kim loại mà họ mang đi là một phần môi trường được cứu,” – ông Fungai Mataga, chủ một bãi thu gom phế liệu nói.

Kim loại không phân hủy sinh học, nhưng nhờ những người thu gom phế liệu, chúng được đưa về các nhà máy để tái chế, thay vì tồn tại hàng trăm năm trong lòng đất hay làm ô nhiễm nguồn nước. Việc tái chế thép, lon thiếc giúp tiết kiệm tới 74% năng lượng so với sản xuất từ nguyên liệu thô, đồng thời cắt giảm đáng kể khí thải nhà kính.

“Cộng đồng này có thể không được công nhận chính thức, nhưng họ đang đóng vai trò như những người hùng môi trường. Họ nhìn thấy giá trị ở nơi người khác chỉ thấy rác thải,” – bà Joyce Machiri, đại diện Hiệp hội Luật sư Môi trường Zimbabwe nhận định.

Dù chưa có thống kê chính thức về số lượng người làm nghề này, nhưng vai trò của họ là không thể phủ nhận. Họ không chỉ đang chiến đấu với nghèo đói, mà còn góp phần vào một tương lai xanh – cho Zimbabwe và cho hành tinh.