Lỗ hổng kiến thức pháp luật sau phiên tòa tranh chấp vở “Ngày xưa”

Giữa tuần qua, Toà án Nhân dân TP Hà Nội đã có bản án sơ thẩm liên quan đến chủ sở hữu của vở diễn “Ngày xưa” cũng như một số nội dung liên quan đến vở “Tinh hoa Bắc Bộ”.

Trước và sau khi diễn ra phiên toà, dư luận nói chung đã có rất nhiều những luồng ý kiến khác nhau cho cả hai phía, đạo diễn Việt Tú với tư cách là nghệ sỹ sáng tạo và công ty Tuần Châu HN với tư cách là chủ đầu tư. Qua những luồng dư luận này, có thể nhận thấy rõ một lỗ hổng kiến thức pháp luật rất lớn có liên quan đến tác giả và sở hữu quyền tác giả.

Bản án sơ thẩm tuyên vào sáng 20/03 buộc công ty DS phải trả chủ sở hữu quyền tác giả vở diễn “Ngày xưa” cho công ty Tuần Châu Hà Nội. Đây cũng chính là yêu cầu chính và là mấu chốt tranh chấp giữa 2 bên liên quan đến tác phẩm này. Bởi hiện nay trên giấy đăng ký tác quyền với Cục Bản quyền, vở diễn "Ngày xưa" có tác giả là đạo diễn Việt Tú. Tuy nhiên, chủ sở hữu của kịch bản này lại cũng là công ty DS do Việt Tú làm Tổng Giám đốc. Điều này phát sinh tranh chấp bởi hợp đồng ký kết giữa Tuần Châu Hà Nội và DS cách đây hơn 3 năm là hợp đồng thuê công ty DS thiết kế mỹ thuật, dàn dựng vở diễn thực cảnh Ngày xưa. Chi phí đầu tư hoàn toàn do Tuần Châu Hà Nội bỏ ra.

Tại phiên tòa, đạo diễn Việt Tú lý giải việc một mình đi đăng ký tác giả và chủ sở hữu vở Ngày xưa vào năm 2017 là do gửi email 2 lần nhưng Tuần Châu Hà Nội không phản hồi. Đạo diễn Việt Tú cùng ekip công ty DS, trên pháp lý và cả cam kết trên hợp đồng từ trước đến nay, luôn là tác giả vở diễn “Ngày Xưa”. Vì vậy, luật pháp cho phép tác giả đi đăng ký tác quyền cho sản phẩm mình thực hiện. Và Tuần Châu Hà Nội khẳng định chưa bao giờ tranh chấp quyền tác giả với đạo diễn Việt Tú. Điểm hở ở đây là đạo diễn Việt Tú lại đăng ký công ty của minh là công ty DS trở thành chủ sở hữu quyền khai thác thương mại, định đoạt khả năng thực hiện phái sinh của vở Ngày xưa. Hiểu nôm na rằng mặc dù hợp đồng, công ty Tuần Châu Hà Nội bỏ chi phí đầu tư thực hiện vở diễn nhưng lại không có quyền bán vé, kinh doanh trên tác phẩm này.

Nội dung tuyên án vào ngày 20/03 có nhiều phần. Không đồng ý yêu cầu của Tuần Châu Hà Nội bắt đạo diễn Việt Tú dừng quảng bá vở "Ngày xưa" vì những hoạt động này thuộc quyền tác giả. Không chấp thuận yêu cầu công ty DS bồi thường hơn 6 tỷ đồng vì thiệt hại do vi phạm hợp đồng vì căn cứ không thỏa đáng. Yêu cầu Tuần Châu Hà Nội thanh toán phần trả chậm trong hợp đồng với DS cộng với lãi, tổng số tiền 660 triệu đồng.

Tuy nhiên, nhìn chung, phiên tòa này đã giải quyết được khúc mắc lớn nhất là trao trả lại sở hữu quyền tác giả cho nhà đầu tư là Tuần Châu Hà Nội. Tác giả vở diễn Ngày Xưa từ trước đến nay vẫn đứng tên đạo diễn Việt Tú. Phiên xử này không tranh cãi quanh quyền tác giả đó. Mặc dù vậy, ngoài vụ tranh chấp hợp tác kinh doanh dân sự này còn 1 vụ khiếu kiện khác liên quan 2 vở diễn "Ngày xưa" và Tinh hoa Bắc Bộ. Đạo diễn Việt Tú cho rằng đạo diễn Hoàng Nhật Nam và công ty Sen Vàng ký kết hợp tác với Tuần Châu Hà Nội rồi đạo nhái vở "Ngày xưa" dựng nên Tinh hoa Bắc Bộ. Yêu cầu khởi kiện này đã được thụ lý và sẽ tiến hành một phiên xử khác.

Điểm gây tranh cãi là: tại sao ở phiên tòa tranh chấp chủ sở hữu quyền tác giả 1 vở thì hội đồng xét xử cũng đồng ý phản tố của phía bị đơn để phân xử thực hư tính phái sinh của 1 vở khác? Hiện công ty Tuần Châu Hà Nội đã quyết định kháng cáo một phần kết quả phiên sơ thẩm này. Vì vậy, dư luận sẽ vẫn còn tiếp tục quan tâm đến vụ việc với nhiều tình tiết mới được hé mở. Tuy nhiên, với những tranh luận trên nhiều diễn đàn vừa qua cho thấy phần đông nghệ sỹ và nhà đầu tư tại Việt Nam vẫn chưa hiểu được sự tách bạch giữa quyền tác giả và sở hữu quyền tác giả. Ở một số nước, quyền tác giả, đứng tên tác phẩm và bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm sẽ đi cùng với quyền khai thác thương mại, kinh doanh. Tuy nhiên ở Việt Nam, 2 phạm trù đó tách biệt. Có thể nghệ sỹ tự bỏ tiền đầu tư cho sáng tạo của mình, đứng tên cho cả quyền tác giả và chủ sở hữu. Song, thực tế ở môi trường sáng tạo trong nước hiện nay, nhà đầu tư và nghệ sỹ thường là 2 cá thể khác nhau.

Vụ tranh chấp giữa Tuần Châu Hà Nội và đạo diễn Việt Tú, hay trước đó cũng tốn không ít giấy mực là vụ khiếu kiện của họa sỹ Lê Linh và công ty Phan Thị, là những tiền đề quan trọng để hoàn thiện hàng rào pháp lý, bảo vệ môi trường sở hữu trí tuệ tại Việt Nam.