Ngăn chặn mua bán dữ liệu cá nhân để bảo vệ người dùng

Chính vì vậy, dự án Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân trình Quốc hội lần này thu hút nhiều sự quan tâm. Đây không chỉ là hành lang pháp lý ngăn chặn lộ lọt thông tin, bảo vệ người dân trước các hình thức lừa đảo, mà còn góp phần bảo đảm an ninh quốc gia.

Mới đây, một người đàn ông bất ngờ nhận được cuộc gọi từ người lạ tự xưng là nhân viên giao hàng, thông báo sẽ đến nhà để chuyển phát giấy phạt nguội. Điều khiến ông hoang mang là người này không chỉ đọc đúng họ tên mà còn chính xác cả biển số xe. Dù không có mặt tại nhà vào thời điểm đó, ông đồng ý cho gửi giấy tờ cho người thân. Tuy nhiên, người giao hàng yêu cầu thanh toán phí vận chuyển qua tài khoản ngân hàng. Nghi ngờ trước yêu cầu bất thường, ông đã từ chối chuyển tiền.

Sự việc này phản ánh tình trạng rò rỉ thông tin cá nhân đang ngày càng phổ biến, khiến nhiều người lo lắng khi thông tin cá nhân của mình bị khai thác và sử dụng trái phép mà không rõ nguồn gốc. Nguyên nhân xuất phát từ việc chia sẻ thông tin thiếu kiểm soát, nhấp vào các đường link độc hại hoặc hệ thống bảo mật kém, tạo điều kiện cho các đối tượng xấu lợi dụng để chiếm đoạt dữ liệu.

Theo chuyên gia an ninh mạng Nguyễn Phú Lương, hiện nay trên các “chợ đen”, nhiều loại thông tin cá nhân như số điện thoại, dữ liệu bảo hiểm, tài khoản ngân hàng đang được rao bán công khai. Dữ liệu bị thu thập từ nhiều hình thức lừa đảo như điền form khảo sát, tham gia chương trình khuyến mãi, hoặc thậm chí bị rò rỉ từ chính các doanh nghiệp đang nắm giữ thông tin người dùng.

Chỉ cần tìm kiếm từ khóa “data khách hàng” trên mạng xã hội, hàng chục nhóm giao dịch sẽ hiện ra với đủ loại thông tin cá nhân bị rao bán, từ căn cước công dân, tài khoản ngân hàng đến dữ liệu chuyên biệt trong lĩnh vực y tế, bất động sản, giáo dục… Những bộ dữ liệu này có thể được bán nhiều lần, cho nhiều đối tượng, với mức giá chỉ vài trăm nghìn đồng nhưng lại tiềm ẩn hậu quả nghiêm trọng đối với người bị lộ thông tin.

Chuyên gia Vũ Việt Tiến từ Công ty Công nghệ An ninh mạng Quốc gia Việt Nam (NCS) cho rằng, rò rỉ dữ liệu cá nhân là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến nhiều vụ lừa đảo tinh vi trên không gian mạng. Khi có trong tay thông tin của nạn nhân, các đối tượng dễ dàng nghiên cứu các mối quan hệ và công việc để xây dựng kịch bản lừa đảo có tính cá nhân hóa cao và rất khó nhận biết.

Bên cạnh đó, thông tin cá nhân bị lộ còn có thể bị sử dụng vào những mục đích phức tạp hơn như phân tích hành vi tiêu dùng không được phép, gửi thư rác, quảng cáo hay tổ chức các cuộc tấn công mạng có chủ đích. Trong khi đó, hệ thống pháp luật hiện hành tại Việt Nam dù đã có 69 văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân, nhưng vẫn còn thiếu sự đồng bộ và hiệu lực thực thi chưa cao.

Luật sư Nguyễn Đại Hải từ Đoàn Luật sư TP Hà Nội nhận định rằng, quyền tự quyết dữ liệu cá nhân tuy đã được nêu rõ trong Nghị định 23/2023 nhưng vẫn chưa có khung xử lý hình sự cụ thể đối với các hành vi vi phạm. Việc xử phạt hành chính hiện tại cũng chưa đủ sức răn đe, dẫn đến tình trạng vi phạm vẫn diễn ra phổ biến.

Chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu nhấn mạnh rằng việc cấm mua bán dữ liệu cá nhân là hoàn toàn đúng đắn và đã được thực hiện ở nhiều quốc gia trên thế giới. Tuy nhiên, điều này không cản trở các doanh nghiệp trong việc khai thác dữ liệu cho mục đích kinh doanh chính đáng như quảng cáo hay nâng cao chất lượng dịch vụ, miễn là việc thu thập và xử lý thông tin phải đảm bảo yếu tố bảo mật, dữ liệu được lưu trữ tại máy chủ trong nước và các thông tin nhạy cảm cần được mã hóa.

Hiện tại, đã có hơn 140 quốc gia ban hành các quy định pháp lý riêng về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Đây được xem là xu hướng tất yếu trong kỷ nguyên số. Nếu không nhanh chóng có một khung pháp lý thống nhất và chặt chẽ, người dùng Việt Nam sẽ tiếp tục đứng trước nguy cơ bị xâm phạm dữ liệu cá nhân một cách nghiêm trọng, ảnh hưởng không chỉ đến quyền riêng tư cá nhân mà còn liên quan đến an ninh con người, an ninh quốc gia và chủ quyền dữ liệu.