Hoạt động mua bán người với kịch bản ngày càng tinh vi và phức tạp

Phát biểu khai mạc tại sự kiện nâng cao nhận thức về tình trạng mua bán người nhằm mục đích ép buộc thực hiện hành vi phạm tội tại các trung tâm lừa đảo cấp cao về phòng, chống mua bán người diễn ra vào sáng 9/3 tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng đã đưa ra những nhận định về diện mạo mới của loại tội phạm này trong kỷ nguyên số.

Theo Thứ trưởng, tình hình mua bán người đang diễn biến với kịch bản ngày càng tinh vi và phức tạp. Các tổ chức tội phạm xuyên quốc gia đã triệt để lợi dụng không gian mạng, các nền tảng trực tuyến và đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI) để giăng bẫy nạn nhân.

Những thủ đoạn như quảng cáo “việc nhẹ lương cao”, lừa đảo tình cảm hay lừa đảo đầu tư không còn là mới, nhưng mức độ tinh vi trong việc tiếp cận và thao túng tâm lý đã được nâng lên một tầm cao mới nhờ công nghệ.

Mục tiêu cuối cùng của chúng là cưỡng bức lao động và ép buộc nạn nhân thực hiện các hành vi phạm tội tại các trại tập trung lừa đảo đang mọc lên như nấm trên quy mô toàn cầu.

Để ứng phó trực diện với nguy cơ này, Chính phủ Việt Nam đã thể hiện quyết tâm chính trị ở mức cao nhất. Ngày 07/01/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 33/QĐ-TTg ban hành Chương trình phòng, chống mua bán người giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035. Đây được coi là kim chỉ nam cho mọi hoạt động đấu tranh, phòng ngừa trong thập kỷ tới.

Đồng thời, Việt Nam đang tích cực triển khai Luật Phòng, chống mua bán người (năm 2024) và nghiên cứu điều chỉnh Bộ luật Hình sự nhằm đạt được sự tương thích tuyệt đối giữa luật pháp quốc gia và các chuẩn mực quốc tế, đặc biệt là Công ước UNTOC (Công ước về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia của Liên Hợp Quốc).

Về vấn đề này, các đại diện từ Liên Hợp Quốc và Hoa Kỳ đã bày tỏ sự đồng thuận cao với các nỗ lực của Việt Nam. Bà Pauline Tamesis, Điều phối viên Thường trú Liên Hợp Quốc tại Việt Nam và ông John McIntyre, Đại biện lâm thời Đại sứ quán Hoa Kỳ, đều khẳng định: Mua bán người không chỉ là vấn đề tư pháp hình sự đơn thuần mà là một cuộc khủng hoảng nhân đạo khẩn cấp.

Phát biểu tại sự kiện, đại diện phía Hoa Kỳ chia sẻ những con số quan trọng: Trong năm 2024, công dân Hoa Kỳ đã mất hơn 10 tỷ USD do các hành vi lừa đảo trực tuyến. Thực tế cho thấy các tổ chức tội phạm này không hoạt động đơn lẻ; chúng là những tập đoàn đa tội danh, bao gồm rửa tiền, ma túy và cờ bạc. Do đó, việc phá vỡ các mắt xích này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ không chỉ giữa các Chính phủ mà còn với khu vực tư nhân.

Bà Rebecca Miller, Điều phối viên khu vực của Cơ quan Phòng, chống ma túy và tội phạm của Liên Hợp Quốc (UNODC) đã cung cấp một bức tranh toàn cảnh về thực trạng này tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Sự tăng trưởng kinh tế nhanh chóng của Đông Nam Á vô tình kéo theo sự hình thành của các đặc khu kinh tế thiếu kiểm soát, nơi trở thành sào huyệt của tội phạm công nghệ cao.

Theo số liệu từ Interpol và UNODC, giai đoạn 2020-2025 ghi nhận tới 74% nạn nhân bị mua bán vào các trung tâm lừa đảo toàn cầu được đưa đến Đông Nam Á. Thiệt hại kinh tế từ các vụ lừa đảo này được ước tính từ 18 - 37 tỷ USD trong năm 2023 và vẫn đang tăng trưởng nóng ở mức 33%.

UNODC cũng đưa ra các dấu hiệu nhận diện đặc trưng của hình thức tội phạm này: quy trình tuyển dụng trực tuyến có vẻ chuyên nghiệp, thu giữ giấy tờ tùy thân, cưỡng ép làm việc bằng bạo lực và cơ chế “chuộc thân” tàn khốc. Nạn nhân thường bị bán qua lại giữa các khu phức hợp, khiến việc giải cứu trở nên cực kỳ khó khăn.

Một điểm sáng trong nỗ lực lần này là sự tham gia tích cực của các nền tảng xuyên biên giới. Bà Malina Enlund, đại diện Tập đoàn META, đã chia sẻ chiến lược 5 mũi nhọn để đối phó với tội phạm trên không gian ảo. Từ việc thắt chặt chính sách quảng cáo việc làm, sử dụng AI để lọc từ khóa nhạy cảm, đến việc phối hợp cung cấp địa chỉ IP cho cơ quan điều tra, META cam kết tạo ra một môi trường số an toàn hơn cho người dùng tại Đông Nam Á.

Để cụ thể hóa các cam kết, Chiến dịch “Mắc bẫy tội phạm lừa đảo” đã được UNODC khởi xướng với sự tài trợ của Hoa Kỳ và sự đồng hành của tổ chức Sứ mệnh Công lý quốc tế (IJM). Chiến dịch không chỉ tập trung vào thực thi pháp luật mà còn đặc biệt chú trọng đến nâng cao nhận thức cho giới trẻ – đối tượng dễ bị tổn thương nhất trên không gian mạng.

Bộ Ngoại giao Việt Nam hiện đang đóng vai trò cầu nối, phối hợp cùng các đối tác quốc tế để lan tỏa rộng rãi các tài liệu tuyên truyền đa ngôn ngữ. Đây là nỗ lực nhằm xây dựng một "hệ miễn dịch" cộng đồng trước những cạm bẫy tinh vi của tội phạm xuyên quốc gia.

Cuộc chiến chống mua bán người gắn với tội phạm công nghệ cao là một hành trình đấu tranh lâu dài và cần quyết liệt. Với sự đồng lòng của cộng đồng quốc tế, Chính phủ và sự nâng cao nhận thức, cảnh giác của mỗi cá nhân, chúng ta hoàn toàn có cơ sở để từng bước ngăn chặn, đẩy lùi loại tội phạm này, hướng tới một khu vực hòa bình, an toàn và phát triển bền vững.