Bỏ tử hình - hướng đến một nền tư pháp nhân đạo và tiến bộ

Tại Việt Nam, dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi năm 2025 đang đề xuất bỏ án tử hình đối với 8 tội danh. Đây là một bước chuyển quan trọng phản ánh sự thay đổi trong cách tiếp cận pháp lý.

Cụ thể, trong dự thảo Bộ Công an dự kiến bỏ hình phạt tử hình sang tù chung thân không xét giảm án đối với 08 tội danh: Tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân; tội Phá hoại cơ sở vật chất - kỹ thuật của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; Tội Sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, phòng bệnh; Tội Vận chuyển trái phép ma túy; tội Phá hoại hòa bình, gây chiến tranh xâm lược; Tội gián điệp; Tội tham ô tài sản và Tội nhận hối lộ. Đề xuất này chính là việc tiếp tục thực hiện chủ trương, quan điểm của Đảng về thu hẹp hình phạt tử hình.

Bỏ tử hình không có nghĩa là buông lỏng pháp luật, phù hợp với xu thế thế giới, khi hơn 70% quốc gia trên toàn cầu đã loại bỏ án tử hình khỏi hệ thống pháp luật. Liên hợp quốc cũng kêu gọi các quốc gia giới hạn việc áp dụng hình phạt tử hình, tiến tới xóa bỏ hình phạt này.

Tại Việt Nam, đây là loại tội phạm đang được Đảng và Nhà nước đặt quyết tâm cao đấu tranh, phòng, chống. Theo các chuyên gia luật việc thay thế án tử hình bằng án chung thân không xét giảm án sẽ không làm giảm tính răn đe.

Đối với tội vận chuyển trái phép chất ma túy, thực tiễn đây là tội danh có tỷ lệ áp dụng biện pháp tử hình cao thứ hai trong các tội danh. Tuy nhiên, so sánh tương quan với tội mua bán trái phép chất ma túy và tội sản xuất trái phép chất ma túy đây là những tội vẫn duy trì hình phạt tử hình thì tội vận chuyển trái phép có tính chất trung gian, ít nguy hiểm hơn với hành vi mua bán, sản xuất. Thực tế những người vận chuyển phần lớn là người dân tộc thiểu số, có hoàn cảnh khó khăn, trình độ thấp, bị rủ rê lôi kéo.

Pháp luật không chỉ để trừng phạt, mà còn để giáo dục và thức tỉnh. Việc bỏ án tử hình đối với 8 tội danh không đồng nghĩa với sự nhân nhượng hay khoan dung quá mức. Đó là một cách tiếp cận mới, đặt niềm tin vào khả năng hoàn lương, vào giá trị phục hồi và sửa chữa.