Trong khi đó, lực lượng công an xã, những người gần dân, nắm chắc địa bàn, lại mới chỉ dừng ở vai trò phối hợp, chưa có đầy đủ thẩm quyền trong quản lý, giáo dục người chấp hành án. Thực tiễn này đang đặt ra yêu cầu cần sửa đổi Luật Thi hành án hình sự, để pháp luật bám sát đời sống và để công an cơ sở thực sự phát huy vai trò “gần dân, sát dân, vì nhân dân phục vụ.”

Tại nhiều xã, phường hiện nay, mỗi địa bàn đang quản lý hàng chục trường hợp chấp hành án treo, cải tạo không giam giữ hoặc được hoãn, tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù. Những người này vẫn sinh sống tại cộng đồng, nơi chính quyền cơ sở và lực lượng công an xã thường xuyên tiếp xúc, quản lý. Tuy nhiên, theo quy định hiện hành, công an xã mới chỉ dừng lại ở vai trò phối hợp, chưa có đủ thẩm quyền giám sát, đôn đốc hay lập hồ sơ quản lý. Khoảng trống pháp lý này khiến công tác thi hành án hình sự tại cộng đồng còn thiếu thống nhất, khó bảo đảm hiệu quả răn đe và cảm hóa.

Theo định hướng sửa đổi Luật Thi hành án hình sự, Công an cấp xã sẽ được giao thực hiện một số nhiệm vụ thi hành án hình sự thay vì chỉ phối hợp như trước. Đó là: Quản lý, giám sát người chấp hành án tại địa phương; phối hợp với Tòa án, Viện kiểm sát trong các đợt kiểm tra định kỳ, bất ngờ; hướng dẫn người chấp hành án thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo bản án, quyết định của Tòa án; kịp thời phát hiện, đề xuất xử lý các hành vi vi phạm, tái phạm.

Từ thực tiễn ở cơ sở cho thấy, khi lực lượng công an xã được trao thêm thẩm quyền, việc quản lý, giáo dục và giúp đỡ người chấp hành án sẽ hiệu quả, linh hoạt hơn. Người chấp hành án được sống trong môi trường quen thuộc, được gia đình, cộng đồng, chính quyền và các tổ chức đoàn thể hỗ trợ. Công an xã có điều kiện nắm bắt sớm những biến động, khó khăn, qua đó kịp thời giúp đỡ, cảm hóa, để mỗi người lầm lỗi có cơ hội làm lại cuộc đời.

Thi hành án hình sự không chỉ là thực hiện bản án, mà còn là quá trình cảm hóa con người, khơi dậy điều thiện trong mỗi cá nhân. Khi công an xã được giao thêm nhiệm vụ và thẩm quyền, pháp luật sẽ được thực thi sát thực tiễn hơn, nơi luật đi vào đời sống, và đời sống được pháp luật soi sáng. Từ cơ sở vì cơ sở vì cuộc sống bình yên của nhân dân, Công an xã chính là mắt xích quan trọng để công lý được thực thi một cách gần dân, nhân văn và hiệu quả.