PV: Kẹo rau Kera chất lượng không như quảng cáo hay vụ việc một chiến thần livestream là Ngân collagen mới bị Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) yêu cầu kiểm tra hai sản phẩm chức năng do công ty của cô này SX là Kẹo táo thải mỡ bụng và N- Cllagen chanh plus do chưa được cấp giấy tiếp nhận đăng ký công bố sản phẩm, giấy xác nhận nội dung quảng cáo  theo quy định … đã phần nào cho thấy sự bát nháo của thị trường thực phẩm chức năng ở nước ta, nơi người tiêu dung dễ dàng bị lừa mua phải sản phẩm giả, kém chất lượng.

Qua những vụ việc này luật sư có suy nghĩ gì- việc xuất hiện nhiều sản phẩm hàng giả, hàng kém chất lượng nói chung và thực phẩm chức năng ở nước ta phải chăng là do văn bản quy định pháp luật còn chưa rõ ràng dẫn đến chế tài xử lý nhẹ?

Luật sư Lê Thu: Theo tôi quy định pháp luật không phải là lý do duy nhất, nhưng là lý do chính yếu.

Trước hết, phải khẳng định, Việt Nam có khung khổ pháp lý đầy đủ để điều chỉnh hoạt động về sản xuất, buôn bán và quảng cáo thuốc, sữa và thực phẩm chức năng, gồm: nhóm văn bản pháp luật điều chỉnh trực tiếp tại Luật Dược 2016, Luật An toàn thực phẩm 2010, Luật Quảng cáo 2012, Nghị định số 100/2014/NĐ-CP về truyền thông, quảng cáo; kinh doanh và sử dụng sản phẩm dinh dưỡng; nhóm văn bản pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2024; nhóm văn bản pháp luật quy định xử lý vi phạm gồm xử lý vi phạm hành chính theo Luật Xử lý vi phạm hành chính 2015, Nghị định 38/2021 về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực quảng cáo, Nghị định số 115/2018/NĐ-CP ngày 04 tháng 9 năm 2018 quy định xử phạt vi phạm hành chính về an toàn thực phẩm.

Tuy nhiên, khung khổ pháp luật này vẫn còn bộc lộ những điểm bất cập, nổi trội như:

1.     Thư nhất, việc tự công bố sản phẩm đi kèm quy trình kiểm soát lỏng lẻo đã tạo ra khoảng trống để doanh nghiệp dễ lợi dụng. Nghị định 15/2018/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật an toàn thực phẩm cho phép đa số các hàng hóa về thực phẩm (trừ một vài mặt hàng đặc thù phải đăng ký công bố sản phẩm được xét duyệt của cơ quan có thẩm quyền) được tự công bố. Pháp luật quy định việc tự công bố như là cam kết của nhà sản xuất về hàng hóa và họ tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về sản phẩm. Tuy nhiên, thực tế, người bị thiệt hại và tổn thương sức khỏe nặng nề lại là người tiêu dùng, khi sản phẩm trước khi đưa ra thị trường chưa đựa kiểm soát nghiêm ngặt. Không những vậy, nhà sản xuất sau khi tự công bố thì việc sản xuất có đạt tiêu chuẩn công bố hay không cũng là một câu hỏi lớn trên thực tế, khi việc kiểm tra, rà soát và xử lý chưa triệt để sai phạm, cũng như phụ thuộc nhiều vào sự tuân thủ, thậm chí là sự tử tế của người sản xuất hàng hóa.

2.     Thứ hai, chế tài xử lý vi phạm tuy có, nhưng chưa đủ mạnh, đặc biệt trong các trường hợp lợi dụng mạng xã hội, KOLs để quảng cáo sai lệch. Mức phạt hành chính hiện nay thường không tương xứng với mức lợi nhuận khủng mà các hành vi vi phạm mang lại, dẫn đến hiệu ứng “phạt cho có”. Theo quy định tại Nghị định 38/2021/NĐ-CP quy định chi tiết về xử lý vi phạm hành chính trong trong lĩnh vực văn hóa và quảng cáo thì mức phạt vi phạm hành chính tối đa của quảng cáo gây nhầm lẫn, quảng cáo dối trá chỉ dừng ở 80 triệu đồng.

3.     Thứ ba, như kể trên, chúng ta có khung khổ pháp luật và sự tham gia đầy đủ của nhiều cơ quan. Tuy nhiên, tính liên ngành chặt chẽ và đầu tầu giải quyết vấn nạn này có vẻ chưa thực sự nhạy bén và quyết liệt. Chúng ta cần có cơ quan Bộ, ngành chịu trách nhiệm chủ trì chính cho toàn bộ vấn đề này.  Không thể quy trách nhiệm hoàn toàn cho quy định pháp luật, nhưng rõ ràng các quy định pháp luật chưa thực sự nghiêm minh và kịp thời, cộng với việc ứng dụng công nghệ quảng cáo hiện đại (như livestream, KOLs) vượt quá tốc độ kiểm soát của cơ quan chức năng, đang khiến người tiêu dùng dễ rơi vào bẫy thông tin sai lệch.

PV: Thưa quý vị và các bạn, thực phẩm chức năng vốn được biết đến như một giải pháp hỗ trợ tăng cường sức khỏe. Tuy nhiên, thực tế cho thấy thị trường này đang tồn tại nhiều bất cập, đặc biệt là tình trạng sản phẩm giả, sản phẩm kém chất lượng len lỏi trên các sàn thương mại điện tử, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng. Để làm rõ hơn về những nguy cơ tiềm ẩn cũng như các kẽ hở pháp lý liên quan đến vấn đề này, mời quý vị và các bạn theo dõi đầy đủ phần chia sẻ của Lê Thu- Công ty TNHH Luật MIBI LAW trong chương trình phát thanh "Tiêu điểm An ninh - Trật tự"./.